Węgorz europejski ( łac. Anquilla anquilla) swym długim ciałem i fałdem płetwowym bardziej przypomina węża, niż rybę. Mimo wieloletnich badań prowadzonych przez renomowane instytuty badawcze na całym świecie, do dzisiaj pozostaje on bardzo tajemniczym stworzeniem. Pomimo faktu, ze dorosłe osobniki tego gatunku występują we wszystkich niemal wodach europejskich, to jeszcze w pierwszych latach XX wieku ich rozwój był zagadką nie do rozwiązania.

Zakres występowania tego gatunku jest bardzo szeroki i obejmuje obszar zlewiska północnej części Oceanu Atlantyckiego od dorzecza Peczory i Morza Białego, Islandii i Wysp Owczych po Azory, Wyspy Kanaryjskie i Zachodnie Wybrzeże Afryki; zlewiska Morza Północnego, Bałtyckiego, Śródziemnego (do Grecji) i Adriatyku.

Budowa zewnętrzna tej ryby jest bardzo charakterystyczna:
Wężowate ciało pokryte śluzowatą skórą, w której głęboko osadzone są drobne, podłużne łuski. Płetwy – grzbietowa, ogonowa i odbytowa połączone są ze sobą i pozbawione twardych promieni. Nie posiada płetw brzusznych. Ubarwiony jest dwojako:
Najbardziej rozpowszechniony i znany węgorz srebrzysty, po osiągnięciu dojrzałości płciowej
ma ciemny, szarozielony grzbiet, brzuch i boki srebrzyste o silnym połysku.

Mniej rozpowszechniony węgorz żółty – posiada oliwkowobrązowy lub szarobrązowy grzbiet, żółtawy brzuch.
Dojrzałe samce węgorza osiągają długość do 50 cm i wagę 200g, samice znacznie je przerastają, osiągając wagę nawet 8 kg przy 150 cm długości.

Węgorz jest typowo katadromicznym (podążającym na tarło z wód słodkich do morza), wędrownym gatunkiem. Po upływie 5 – 10 lat od wstąpienia do rzek i jezior Europy, wczesną jesienią, na przełomie sierpnia i września węgorz srebrzysty pchany odwiecznym instynktem, rozpoczyna swą wędrówkę ku morzu.
Jego miejsca tarłowe znajdują się w głębinach Morza Sargassowego, w odległości ponad tysiąca kilometrów od brzegów kontynentu europejskiego. Tarło odbywa się wczesna wiosną po upływie półtora roku od rozpoczęcia wędrówki. Jak przypuszcza się, po tarle, wszystkie węgorze giną. Prawdopodobnie, złożona przez nie ikra, swobodnie unosi się w wodzie. Przezroczyste, kształtem przypominające listek wierzbowy larwy swobodnie unoszone sa wodami ciepłego Golfsztromu w kierunku wschodnim. Najmniejsze, odnalezione dotychczas przez naukowców larwy węgorza posiadały 6 mm długości i unosiły się na głębokościokoło 300 m. Już te namiastki węgorza wyposażone były przez matkę naturę w szereg drobnych spiczastych ząbków, którymi mogły chwytać pokarm.

W miarę upływu czasu, larwy stają się coraz grubsze i dłuższe, coraz mniej swym wyglądem przypominają wierzbowy listek, a coraz bardziej upodabniają się kształtem do ryby.
W trzecim roku życia, mając długość około 7 cm, jako szklista postać węgorza docierają wreszcie do brzegów Europy. Ich drobne ząbki nabrały już stożkowatego kształtu, ciało stało się obłe. Już jako młode węgorze wstępujące, podążają wzdłuż brzegów w górę europejskich rzek.
Wędrówka odbywa się zazwyczaj w porze nocnej. W okresie tym ciało młodych ryb zaczyna się wyraźnie wybarwiać. Po pięciu latach życia w wodach śródlądowych wzrost samców ulega zahamowaniu. Pozostają one i żyją w strefie przybrzeżnej, w przyujściowych odcinkach rzek i słonawych zalewach. Samice w przeciwieństwie do nich wędrują daleko w górę rzek, cały czas rosnąc, przybierają na wadze. Cykloidalne, karłowate łuski tworzą się dopiero po dwóch, trzech latach życia słodkowodnego. W okresie dojrzewania grzbiet tych ryb przybiera czarne ubarwienie, boki stają się srebrzystobiałe. To stanowi o ich nazwie – węgorze srebrzyste. Po upływie około 10 lat od wejścia w rzeki Europy, ponownie rozpoczyna się ich wielka wędrówka, tym razem w kierunku morza. Pchane odwiecznym instynktem, prawem przedłużenia gatunku, rozpoczynają swoją wynoszącą wiele tysięcy kilometrów podróż w kierunku Morza Sargassowego. W tym czasie radykalnie zmienia się ich budowa wewnętrzna.
Przestają pobierać pokarm, zanika ich przewód pokarmowy. Podtrzymaniu funkcji życiowych służy zgromadzony w ciele zapas tłuszczu.

Odżywianie węgorzy w poszczególnych fazach ich życia, znacznie różni się od siebie.
Larwy w stadium „listka wierzby” odżywiają się planktonem. Wstępujące w rzeki młode węgorze, przechodzą na bardziej urozmaicony pokarm, jakim są drobne mięczaki, larwy owadów, ślimaki. W wieku dojrzałym węgorze przechodzą już na konkretną dietę. Główny ich pokarm, to drobne ryby, skorupiaki, raki. Właśnie w zależności od pobieranego pokarmu wyróżnia się wśród dorosłej populacji dwa ich rodzaje: węgorze wąskogłowe-, których pokarm stanowią drobne ryby, stawonogi i larwy oraz węgorze szerokogłowe odżywiające się rybami i rakami.

Wiele mitów dotyczących tej ciekawej i tajemniczej ryby przekazywanych z pokolenia na pokolenie funkcjonuje w narodzie. Znane są opowieści o węgorzach wychodzących nocą na brzeg na grochowiska, o ich niesamowitych zdolnościach przetrwania poza środowiskiem wodnym. Faktem jest, że węgorz bez wody potrafi przetrwać dłuższy okres czasu, ale jest to związane z jego budową, z jego ustrojem wewnętrznym.
Do bajek włożyć można natomiast opowieści o pobieraniu przez niego pokarmów roślinnych.
Dorosłe osobniki są typowymi drapieżnikami, żywiącymi się zwierzęcymi organizmami wodnymi. Na pewno grochu nie jedzą…

© Piotr Łopaciński 

Z uwagi na swoje wysokie walory konsumpcyjne oraz wędkarskie, jest on bardzo pożądaną zdobyczą. Nadmierne odłowy rybackie, brak planowych i rozważnych zarybień oraz ogromnezanieczyszczenie rzek spowodowały sytuacje, że ryby tej w naszych wodach jest coraz mniej.Wiele gatunków ryb, dawniej tak pospolitych zaczyna zanikać. Jeżeli człowiek nie dostrzeże tego dzisiaj, kiedy jest jeszcze szansa, aby tą niekorzystną tendencje powstrzymać będzie za późno…

Ps.
Fotografia umieszczona w artykule pochodzi z zasobów RO – Działu Ryby…Piotr