Wydłużone, bocznie ścieśnione ciało okryte dużymi łuskami (pod okiem dwie duże łuski). Profil głowy wypukły, niezbyt stromo opadający. Oczy duże, osadzone blisko górnej krawędzi głowy. Dwa długie, widlasto wyciągnięte wąsiki na podbródku. Dwie daleko odsunięte od siebie płetwy grzbietowe; pierwsza z 7-8 kolcami, druga z jednym kolcem i 8-9 promieniami miękkimi. W płetwie odbytowej 2 kolce i 6-7 promieni miękkich. Spokrewniona z nią barbata (Mullus barbatus) ma bardzo stromo opadający profil głowy i 3 duże łuski pod okiem; nie występują u niej wzdłuż ciała długie paski. Przebywa na głębokości od 10 do 300 m w północnym Atlantyku od kanału La Manche do Senegalu, wokół Wysp Kanaryjskich i Azorskich, a także w Morzu Śródziemnym. Podgatunek Mullus barbatus ponticus żyje w Morzu Czarnym i Morzu Azowskim. Ubarwienie ciała, zależnie od pory roku, wieku i głębokości - od różnych odcieni brązu do czerwonego. Łuski są ciemno obwiedzione. W ciągu dnia występuje zaczynająca się przed okiem i biegnąca aż do płetwy ogonowej długa, ciemnoczerwona lub brązowa pręga oraz 4-5 pręg żółtych. Nocą rysunek ten rozmywa się, przybierając nieostrą, marmurkowatą postać. Maksymalna długość 40 cm.

Północny Atlantyk od Szkocji do Wysp Kanaryjskich; rzadko dociera do Bergen (Norwegia) i zachodniego Bałtyku. Występuje również w Morzu Śródziemnym. Dorosłe osobniki przebywają ponad piaszczystym i mulistym podłożem na głębokości 3-90 m, młode ryby w płytkich, porośniętych wodorostami wodach (na głębokości 1 m) skalistych wybrzeży. Przez Kanał Sueski do wschodnich rejonów Morza Śródziemnego przywędrowały: barwena molukańska (Upeneus moluccensis) oraz Upeneus asymmetricus.

© Piotr Łopaciński 

Żyje samotnie lub przebywa w stadach liczących maksymalnie do 50 osobników. Tarło od lipca do września. Tarliska znajdują się na głębokości 10-55 m, na piaszczystym dnie. Niebiesko ubarwione larwy wiodą pelagiczny tryb życia. Dopiero już jako młode ryby (o długości 5 cm) rozpoczynają życie w przydennych warstwach wody. Dojrzałość płciową uzyskują w wieku 2 lat.

Małe zwierzęta denne, wyszukiwane za pomocą długich wąsów.

Pomimo osiąganych stosunkowo niedużych rozmiarów barwena należy do ryb konsumpcyjnych. Była wysoko ceniona już w starożytności, kiedy to (podobnie praktykuje się czasami i dzisiaj) podawano ją na stół w stanie żywym. "Walcząc" o swe życie roztaczała przed gośćmi niezwykłe piękno swych wspaniałych, czerwonych kolorów.